Σε διακόσιες χιλιάδες υπολογίζονται στην Ελλάδα, σύμφωνα με πρόσφατα ερευνητικά δεδομένα, τα άτομα που είναι εξαρτημένα από το αλκοόλ, ενώ κάθε χρόνο στο Αλκοολογικό Ιατρείο του Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου Ηρακλείου (ΠΕΠΑΓΝΗ) 300 οικογένειες από όλη την Κρήτη αναζητούν διέξοδο από το πρόβλημα.

Την ίδια στιγμή σοκ προκαλεί το γεγονός ότι, με βάση επαναλαμβανόμενη πανευρωπαϊκή έρευνα, στη χώρα μας ο μέσος όρος ηλικίας που δοκιμάζει κανείς αλκοόλ για πρώτη φορά είναι μόλις τα 12,5 χρόνια για τα αγόρια και τα 13 για τα κορίτσια!

Εκατοντάδες είναι οι οικογένειες που προσεγγίζουν κάθε χρόνο από όλη την Κρήτη το Αλκοολογικό Ιατρείο που λειτουργεί στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Ηρακλείου προσφέροντας ιατρική βοήθεια αλλά και κοινωνική υποστήριξη σε άτομα που έχουν πρόβλημα με το αλκοόλ.

Ο γαστρεντερολόγος, αναπληρωτής καθηγητής της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Κρήτης και πρόεδρος του Συλλόγου “Επιστροφή” που ασχολείται με το πρόβλημα του αλκοολισμού, Γιάννης Μουζάς επεσήμανε για τη λειτουργία του Αλκοολογικού Ιατρείου ότι αποστολή του είναι να αντιμετωπίζει τις ιατρικές παθήσεις που σχετίζονται με το αλκοόλ αλλά και κοινωνικά προβλήματα που προκαλούνται λόγω της προβληματικής σχέσης ενός ατόμου με το αλκοόλ.

Το πρόβλημα αφορά όλη την οικογένεια

Ο κ. Μουζάς υπογράμμισε ότι η προβληματική σχέση ενός ατόμου με το ποτό δεν αφορά μόνο το ίδιο αλλά υπάρχουν συνέπειες σε ολόκληρο το οικογενειακό περιβάλλον: “Αν ο άνδρας μέσα σε μια οικογένεια έχει πρόβλημα τότε και αυτή έχει πρόβλημα διότι η σύζυγος θα αναγκαστεί να εργάζεται περισσότερο για να καλύψει το κενό ή θα χρειάζεται να φροντίζει για πράγματα που πριν έκανε ο άνδρας. Επίσης, κάποιο παιδί παίρνει πιο πολλές ευθύνες από όσες του αναλογούν. Αντί να παίζει με τους φίλους του είναι αναγκασμένο να φροντίζει τα μικρότερα αδέρφια του γιατί η μαμά του δουλεύει, επειδή ο μπαμπάς δεν είναι στη θέση του κ.λπ.”, σημείωσε χαρακτηριστικά, ενώ πρόσθεσε ότι η κατάχρηση ή η εξάρτηση από το αλκοόλ συνδέεται ακόμα με πολλές κοινωνικές παραμέτρους: “Το αλκοόλ σε αντίθεση με άλλες ουσίες που προκαλούν εξάρτηση, όπως το τσιγάρο, επηρεάζει την αντίληψη της πραγματικότητας. Για παράδειγμα η βίαιη συμπεριφορά μπορεί να διευκολυνθεί από το αλκοόλ όπως και η παραβατική συμπεριφορά. Επίσης, η φτώχεια είναι μια κοινωνική επίπτωση του αλκοόλ και λέγοντας φτώχεια εννοούμε όχι μόνο σε επίπεδο οικονομικό αλλά και σε επίπεδο διαπροσωπικών σχέσεων”.

Οι συγγενείς κάνουν το πρώτο βήμα

Χαρακτηριστικό του γεγονότος ότι η προβληματική σχέση ενός ατόμου με το αλκοόλ έχει συνέπειες στο ευρύτερο οικογενειακό του περιβάλλον, είναι ότι το πρώτο βήμα για την αντιμετώπιση του προβλήματος το κάνουν πολλές φορές οι συγγενείς του. Ο κ. Μουζάς επεσήμανε σχετικά: “Στο Αλκοολογικό Ιατρείο συνήθως έρχονται πρώτα οι συγγενείς του ατόμου που έχει πρόβλημα όταν προκύπτει μια κρίση και λένε ότι «δεν πάει άλλο». Από την άλλη, και το ίδιο το άτομο όταν προσέρχεται πρώτη φορά συνήθως έχει συμβεί κάτι πρόσφατα που τον έχει σοκάρει. Για παράδειγμα έφυγε η γυναίκα του ή τον απείλησε ότι θα φύγει ή του συνέβη κάτι που τον τρόμαξε και δεν θυμάται τι είχε συμβεί. Μπορεί ακόμα να έχει μιλήσει με το παιδί του και να του ξεκαθάρισε ορισμένα πράγματα ή να του είπαν στη δουλειά του ότι πρέπει να αλλάξει γιατί θα τον διώξουν. Βέβαια, συχνά έρχονται στο Ιατρείο τα ίδια τα άτομα όταν εμφανιστεί κάποια αρρώστια που σχετίζεται με το αλκοόλ και έχουν τρομάξει”.

Η θεραπεία και τα κλαμπ οικογενειών

Η θεραπεία του αλκοολισμού είναι ιδιαίτερα δύσκολη υπόθεση καθώς, όπως τονίζουν οι ειδικοί, η εξάρτηση είναι πιο έντονη ακόμα κι από τα λεγόμενα “σκληρά” ναρκωτικά. Σημαντικός ανασταλτικός παράγοντας στην απεξάρτηση από το αλκοόλ αποτελεί η “κοινωνική ανοχή” καθώς το αλκοόλ βρίσκεται παντού και έχει συνδεθεί με πλήθος κοινωνικών εκδηλώσεων: “Η κοινωνική ανοχή αλλά και η προώθηση της κατανάλωσης του αλκοόλ κάνει πολύ δύσκολο για ένα που έχει πρόβλημα να κρατηθεί στο περιβάλλον του χωρίς αλκοόλ”, ανέφερε ο κ. Μουζάς και συμπλήρωσε: “Συνήθως η ευχή κάποιου που έρχεται πρώτη φορά είναι να καταφέρει να πίνει όπως πίνουν οι άλλοι. Αλλά όταν μιλάμε για εξάρτηση αυτό δεν μπορεί να γίνει. Από την εμπειρία μας ως γιατροί έχουμε μάθει ότι άπαξ αλκοολικός, μόνιμα αλκοολικός. Αυτό που μετράμε είναι την αποχή από το αλκοόλ”.

Μιλώντας για την απεξάρτηση υπογράμμισε τη σημασία της αλλαγής του τρόπου ζωής και της καθημερινότητας του ατόμου: “Δεν φτάνει να πας μία ή δύο φορές στον γιατρό ή το Αλκοολογικό Ιατρείο. Πρέπει να παρακολουθήσεις ένα πρόγραμμα που είτε είναι ομάδες αυτοβοήθειας είτε κλαμπ οικογενειών με προβλήματα από το αλκοόλ. Τα κλαμπ οικογενειών έχουν σημαντικά αποτελέσματα καθώς το θέμα φεύγει από το ιατρικό κομμάτι και μέσα από εβδομαδιαίες συναντήσεις δίνεται βάρος στην αλλαγή του τρόπου ζωής. Σε αυτές τις περιπτώσεις τα αποτελέσματα είναι ιδιαίτερα θετικά καθώς 6 με 8 στα 10 άτομα κατορθώνουν να βγουν από το πρόβλημα, λαμβάνοντας ως κριτήριο ότι έχουν καταφέρει να απέχουν από το αλκοόλ για περισσότερο από ένα χρόνο”. Για όσους επιχειρούν να απεξαρτηθούν μόνοι τους τόνισε ότι τα αποτελέσματα δεν είναι τόσο ικανοποιητικά, ενώ συνήθως σε αυτές τις περιπτώσεις συντρέχει κάποιος σοβαρός λόγος υγείας.

"Παγίδα" η κοινωνική αποδοχή του αλκοόλ

“Το πρόβλημα του αλκοολισμού είναι μεγαλύτερο από όσο νομίζετε”, επεσήμαναν η επιστημονική υπεύθυνη του Κέντρου Πρόληψης Εξαρτησιογόνων Ουσιών Ν. Χανίων Θάλεια Κουκάκη και η κοινωνική λειτουργός του Κέντρου Μαρία Επιτροπάκη. Κι αυτό διότι το αλκοόλ σε αντίθεση με άλλες ουσίες χαίρει κοινωνικής αποδοχής, είναι αναπόσπαστο κομμάτι των κοινωνικών εκδηλώσεων και έχει συνδεθεί με τον ψυχαγωγικό τρόπο ζωής των νέων.

Τα στελέχη του Κέντρου τόνισαν ότι -από την εμπειρία τους- πολύ σπάνια κάποιος αλκοολικός θα προσεγγίσει τη δομή είτε για να ενημερωθεί είτε για να αναζητήσει θεραπεία: “Συνήθως έρχονται συγγενικά πρόσωπα του ασθενή, ενώ τις περισσότερες φορές έρχονται οι σύζυγοι - γυναίκες των εξαρτημένων ατόμων από το αλκοόλ, αδέρφια ή γονείς αυτού που έχει πρόβλημα”.
Όπως υπογράμμισαν, από τα περιστατικά που έχουν αντιμετωπίσει, το πρόβλημα αφορά περισσότερο τους άνδρες, ενώ, σημείωσαν ότι συνήθως απευθύνονται στο Κέντρο όταν προκύψει ένα έντονο πρόβλημα στην οικογένεια κι όχι επειδή το εξαρτημένο άτομο από το αλκοόλ αναγνώρισε το πρόβλημα: “Μπορεί να έχει συμβεί κάποιο περιστατικό ενδοοικογενειακής βίας, κάποιο έντονο ξέσπασμα, κάποιο τροχαίο ή να απειλείται η επαγγελματική κατάσταση του ατόμου. Αυτά τα περιστατικά σοκάρουν το συγγενικό περιβάλλον, ενώ σημαντικός παράγοντας είναι και η αδυναμία των εξαρτημένων ατόμων να ανταποκριθούν στις εργασιακές υποχρεώσεις τους με συνέπεια να απειλείται η οικονομική επιβίωση της οικογένειας”.

ΕΠΙΣΤΡΕΦΟΝΤΑΣ ΑΠΟ ΤΟ ΑΛΚΟΟΛ ΣΤΗ ΖΩΗ

"Το φάρμακο είναι η αγάπη"

“Μια ενέργεια της κόρης μου με ανάγκασε να κόψω το ποτό και να αλλάξω ζωή. Της είχα πάρει δώρο ένα μηχανάκι για να πηγαινοέρχεται στο σχολείο. Κι αυτή μου είπε ότι δεν θέλω το δώρο σου αλλά θέλω τον πατέρα μου να έρχεται να με παίρνει και να μην ντρέπομαι γι’ αυτόν”.

Ο Μιχάλης Κοκοτάκης ξεκίνησε να πίνει όταν ήταν 22 χρονών και υπήρξε σκληρός πότης για 25 χρόνια. Είχε προσπαθήσει να κόψει το ποτό δεκάδες φορές μόνος του χωρίς όμως αποτέλεσμα. Τελικά, τα κατάφερε συμμετέχοντας σε ένα κλαμπ οικογενειών με πρόβλημα από το αλκοόλ και σήμερα είναι υπεύθυνος - συντονιστής σε ένα τέτοιο κλαμπ: “Η αιτία που με έσπρωξε στο αλκοόλ δεν ήταν συγκεκριμένη.

Κανείς δεν γεννήθηκε αλκοολικός. Όλοι άρχισαν από ένα ποτηράκι. Η καθημερινή χρήση και η συνήθεια, σε πάει εκεί που θέλει γλυκά - γλυκά χωρίς να το καταλάβεις και σε κάποια φάση αρχίζει να σου γίνεται απαραίτητο. Δεν μπορείς να λειτουργήσεις χωρίς αυτό και φροντίζεις να είναι το πρώτο σου μέλημα με συνέπεια να παραμελείς όλα τα άλλα”, τόνισε αναφερόμενος στη σχέση που είχε με το αλκοόλ.

Το να συνειδητοποιήσει το πρόβλημα κάθε άλλο παρά εύκολο ήταν, όπως είπε, ωστόσο, μια κουβέντα της κόρης του έπαιξε καθοριστικό ρόλο: “Πίστευα ότι πίνοντας κάνω ζημιά μόνο στον εαυτό μου. Δεν ήξερα πόσο κακό έκανα στους γύρω μου. Μου έλεγαν το πρόβλημα και δεν το παραδεχόμουν. Μέχρι που έκανα δώρο στην κόρη μου ένα μηχανάκι για να πηγαίνει στο σχολείο και να μην με αποσπάει από το «ιερό» έργο της πόσης. Τότε μου είπε ότι «δεν θέλω το μηχανάκι σου αλλά θέλω τον πατέρα μου να έρχεται να με παίρνει. Και θέλω να με παίρνει σωστά και να μην ντρέπομαι για αυτόν». Έκατσα και μέτρησα τα πράγματα. Έπρεπε ή να κόψω το ποτό και να αποδείξω ότι είμαι πατέρας βοηθώντας τα άτομα που με είχαν ανάγκη ή να κάνω κάτι άλλο”.

Την περίοδο εκείνη -πριν από 6 - 7 χρόνια- είχαν αρχίσει να λειτουργούν τα κλαμπ οικογενειών στο Ηράκλειο και ο Μιχάλης, που είχε ήδη δοκιμάσει να ξεκόψει μέσα από μια ομάδα αυτοβοήθειας, ήταν από τους πρώτους που συμμετείχαν: “Τα κλαμπ έχουν φανταστικά αποτελέσματα. Εγώ είχα προσπαθήσει περίπου 50 φορές να το κόψω νομίζοντας ότι θα μπορούσα να το ελέγξω μόνος μου. Πίστευα ότι ήταν σαν μια αρρώστια όπου έκανα την κούρα μου και ξαναγύριζα. Δυστυχώς, όμως, για τον αλκοολικό δεν είναι έτσι. Ο αλκοολικός παραμένει αλκοολικός. Απλώς μετράει την αποχή του. Οποιοδήποτε ποτήρι τον γυρίζει στην αρχή. Όταν εντάχθηκα σε κλαμπ οικογενειών κατευθείαν είδα τις διαφορές. Πριν στην ομάδα αυτοβοήθειας η οικογένειά μου δεν είχε δει την αλλαγή. Είχε δει μόνο ένα Μιχάλη να μην πίνει, αλλά να μαλώνει, να γκρινιάζει, να βγάζει νεύρα, να βγάζει θυμό. Με το που ήρθαν στο κλαμπ τα παιδιά, η μητέρα μου, η οικογένειά μου και κάτσαμε και είδαμε τι μου έδιναν και τι μπορούσα να προσφέρω εγώ σε αυτούς άλλαξε η συμπεριφορά μου. Μέρα με τη μέρα βελτιωνόμουνα με αποτέλεσμα τώρα να μπορώ να χαίρομαι και να με χαίρονται. Βλέποντας τι είχα στερήσει από τα άτομα που αγαπούσα και τι ήταν διαθέσιμοι να μου δώσουν με ανάγκασαν να έρθω στον σωστό δρόμο. Και είναι σωστός αυτός ο δρόμος γιατί έχεις μάθει να αγαπάς”.

"Φιλία – Αγάπη – Αλληλεγγύη"

Καταφέρνοντας, μαζί με την οικογένειά του, να αντιμετωπίσει το πρόβλημα ο Μιχάλης αποφάσισε να μεταδώσει την πολύτιμη εμπειρία του βοηθώντας με τη σειρά του άλλους ανθρώπους. Έτσι αφού παρακολούθησε τα ειδικά σεμινάρια που γίνονται με σκοπό τη στελέχωση των κλαμπ οικογενειών σήμερα είναι υπεύθυνος - συντονιστής σε ένα κλαμπ του Ηρακλείου: “Αν και υπεύθυνος σε ένα κλαμπ, «υπηρέτης - δάσκαλος» όπως λέγεται γιατί διδάσκω αυτά που ξέρω και υπηρετώ αυτά που διδάσκω, δεν υπάρχει συνάντηση που να μην πάρω και εγώ κάτι. Στο κλαμπ είμαστε μια οικογένεια και το σύνθημα είναι «φιλία, αγάπη, αλληλεγγύη». Αν τα έχεις αυτά επιτυγχάνεις το στόχο σου”, σημείωσε και πρόσθεσε: “Σκοπός μας είναι να διώξουμε τον εχθρό που για εμάς είναι το αλκοόλ και διώχνοντας το αλκοόλ να αλλάξει ο τρόπος ζωής μας. Για να γίνει κάποιος αλκοολικός περισσότερο ευθύνεται το περιβάλλον. Το μέρος που συχνάζει, ο τόπος εργασίας του, η καθημερινότητα και οι συνήθειες. Στόχος μας είναι, λοιπόν, τις ώρες αυτές να τις γεμίσουμε με ένα οποιοδήποτε άλλο ενδιαφέρον, με εργασιοθεραπεία, με σπορ, με βόλτες και περισσότερο με συζητήσεις μεταξύ μας”.

Οι συναντήσεις του κλαμπ, στο οποίο συμμετέχουν αυτή τη στιγμή πάνω από 12 οικογένειες, γίνονται 1 φορά κάθε εβδομάδα και διαρκούν από 1,5 έως 2 ώρες ανάλογα τα θέματα που προκύπτουν. Βασικό στοιχείο για τη λειτουργία του κλαμπ είναι η συμμετοχή ολόκληρης της οικογένειες του ατόμου που αντιμετωπίζει πρόβλημα: “Στα κλαμπ -όπως εξήγησε- έρχεται όλη η οικογένεια. Κι αν κάποιος δεν έχει οικογένεια ή γιατί είναι ελεύθερος ή γιατί είναι αλλοδαπός φροντίζουμε να γίνει κάτι σαν υιοθεσία. Να αποκτήσει οικογένεια και να τον αναλάβει. Ο λόγος είναι ότι ένα μοναχικό άτομο δεν έχει που να πάει και περιστρέφεται γύρω από τα προηγούμενες συνήθειές του με συνέπεια να ξανακυλάει. Αυτά τα άτομα τα φροντίζουμε και τα έχουμε από κοντά όλοι, αλλά περισσότερο κάποιος που βρίσκεται στην ίδια γειτονιά ή τη δουλειά του ατόμου”. Καταλήγοντας ο Μιχάλης σημείωσε για όσους αντιμετωπίζουν πρόβλημα και δεν έχουν κάνει το βήμα να το αντιμετωπίσουν: “Όσο πιο γρήγορα παραδεχτούν το πρόβλημα τόσο πιο γρήγορα θα βρουν την άκρη. Δεν υπάρχει άτομο που να τα έχει βάλει με το ποτό και να έχει γλιτώσει. Και η θεραπεία δεν είναι κάποιο φάρμακο. Το φάρμακο είναι μέσα στο μυαλό”. 

Διακόσιες χιλιάδες οι αλκοολικοί στην Ελλάδα

Σε διακόσιες χιλιάδες υπολογίζονται τα άτομα που είναι εξαρτημένα από το αλκοόλ στην Ελλάδα, ενώ πέντε χιλιάδες θάνατοι οφείλονται σε αιτίες που σχετίζονται με την κατάχρηση αλκοόλ. Την ίδια στιγμή το 30% των έφηβων μαθητών έχει πιει περισσότερες από 20 φορές σε ένα χρόνο, με ιδιαίτερη προτίμηση σε “σκληρά” ποτά, όπως το ουίσκι και η βότκα.
Τα παραπάνω στοιχεία παρουσιάστηκαν στις 30 Σεπτεμβρίου σε ημερίδα που θα πραγματοποιήθηκε στη Θεσσαλονίκη από την Ελληνική Εταιρεία Μελέτης Εξαρτησιογόνων Ουσιών.

Στην ημερίδα, στην οποία συμμετείχαν ειδικοί επιστήμονες, αναφέρθηκε, μεταξύ άλλων, ότι το αλκοόλ, εκτός από το γεγονός ότι προκαλεί εξάρτηση και ευθύνεται για 60 ή και περισσότερους διαφορετικούς τύπους ασθενειών και τραυματισμών, είναι υπεύθυνο για εκτεταμένες κοινωνικές και συναισθηματικές βλάβες, που εκτείνονται και στον περίγυρο του χρήστη, συμπεριλαμβανομένου του εγκλήματος και της ενδοοικογενειακής βίας. Αξίζει να σημειωθεί ότι σύμφωνα με τα στοιχεία, το αλκοόλ είναι ο τρίτος σημαντικότερος παράγοντας πρόκλησης ασθενειών και πρόωρου θανάτου στην Ευρώπη, μετά το κάπνισμα και την υψηλή αρτηριακή πίεση, ενώ περίπου 55 εκατομμύρια ενηλίκων Ευρωπαίων, δηλαδή το 15% του ενηλίκου πληθυσμού, καταναλώνουν τουλάχιστον σε επικίνδυνο επίπεδο ποσότητες αλκοόλ.

Φορείς που παρέχουν βοήθεια

Το Αλκοολογικό Ιατρείο στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Ηρακλείου λειτουργεί κάθε Παρασκευή  μετά τις 10 το πρωί, ενώ μπορεί κάποιος να επικοινωνήσει τηλεφωνικά καλώντας στο τηλεφωνικό κέντρο του Νοσοκομείου (2810392111).
Σημαντικές πληροφορίες και κατευθύνσεις για την αντιμετώπιση του προβλήματος αλλά και τα κλαμπ οικογενειών που λειτουργούν στο Ηράκλειο (πρόκειται να δημιουργηθεί σύντομα και στο Ρέθυμνο) προσφέρει επίσης η Μη Κερδοσκοπική Εταιρεία “Επιστροφή” με τηλέφωνα επικοινωνίας τα 2810318889 ή 6973988167.

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΑΡΙΔΑΚΗΣ (dmaridakis@yahoo.gr)